Als je van je arts te horen krijgt dat je centrale sensitisatie hebt, heb je meestal al een traject van klachten, onderzoeken en behandelingen achter de rug. Er is eindelijk een naam voor wat je ervaart. Maar wat betekent centrale sensitisatie precies? En is herstel mogelijk?
(Onder aan deze blog heb ik een aantal Veelgestelde Vragen over centrale sensitisatie opgenomen)
Centraal zenuwstelsel wordt steeds gevoeliger
Centrale sensitisatie gaat over het centrale zenuwstelsel. Dat is het systeem dat voortdurend informatie verzamelt vanuit je lichaam en je omgeving, en dat inschat of iets veilig of onveilig is. Het werkt als een lerend systeem dat eerdere ervaringen meeneemt in nieuwe inschattingen. Dit systeem kan in de loop van de tijd gevoeliger worden. Dat gebeurt vaak na periodes waarin er veel van je gevraagd is, lichamelijk of emotioneel. Pijn, ziekte, stress, spanning of ingrijpende gebeurtenissen kunnen daarin een rol spelen.
Wanneer het zenuwstelsel lang alert is geweest, kan die alertheid blijven hangen. Het systeem reageert dan sneller en sterker. Prikkels die eerder geen probleem waren, kunnen nu onprettig of pijnlijk aanvoelen. Bestaande klachten kunnen intenser worden of zich uitbreiden. Andere klachten kunnen opkomen. Je kunt het zien als een autoalarm die normaalgesproken afgaat bij een inbraak, maar gevoeliger is geworden, alerter, en nu al afgaat bij een zuchtje wind. Het alarm gaat echt af. Alleen de gevoeligheid van het systeem is veranderd.
Welke klachten passen bij centrale sensitisatie?
Centrale sensitisatie kan zich op veel verschillende manieren uiten. Pijn is de klacht die het vaakst wordt genoemd, maar het beeld is meestal breder. Mensen kunnen last hebben van vermoeidheid, een zwaar of overbelast gevoel in het lichaam, concentratieproblemen, duizeligheid, tintelingen of een verhoogde gevoeligheid voor licht, geluid, geur of aanraking. Ook darmklachten, hoofdpijn, spierpijn en een gevoel van voortdurende alertheid worden regelmatig gezien.
De klachten verschillen van persoon tot persoon. Het ene lichaam reageert vooral met pijn, terwijl bij iemand anders vermoeidheid, overprikkeling of duizeligheid meer op de voorgrond staat. Wat deze klachten gemeen hebben, is dat het zenuwstelsel signalen sterker kan gaan verwerken en interpreteren dan voorheen.
Dat betekent niet dat de klachten ingebeeld zijn. De ervaringen zijn echt en voelbaar. Centrale sensitisatie beschrijft een toestand waarin het zenuwstelsel signalen blijft afgeven die sterker of langduriger zijn dan je op basis van de huidige situatie zou verwachten. Hierdoor kunnen klachten langer aanhouden of gemakkelijker worden uitgelokt dan vroeger.
Betekent centrale sensitisatie dat het tussen je oren zit?
Het idee van centrale sensitisatie kan lastig zijn. Want je voelt duidelijk dat er iets aan de hand is en nu lijkt het alsof tegen je gezegd wordt dat je het zelf doet. Dat het ’tussen je oren zit’. Of dat er getwijfeld wordt aan wat je voelt. En tegelijk is het erg ingewikkeld te begrijpen waarom je lichaam zo blijft reageren. Dat kan twijfel oproepen, frustratie, onrust of boosheid. Of allemaal.
Je zenuwstelsel geeft signalen die voor jou voelbaar en aanwezig zijn. Centrale sensitisatie gaat over de manier waarop het zenuwstelsel signalen verwerkt. Het beschrijft een toestand waarin een systeem dat langdurig op scherp heeft gestaan, moeite heeft om terug te schakelen en klachten blijft geven, terwijl er daar eigenlijk geen aanleiding meer voor is. Je klachten zijn dus geen verzinsel, geen aanstellerij en geen teken dat je je iets inbeeldt. Ze zijn het gevolg van een zenuwstelsel dat gevoeliger is geworden voor signalen uit het lichaam en de omgeving.
Ruimte voor herstel
Met dit in het achterhoofd kan voorzichtig wat ruimte voor een volgende stap ontstaan. Als een systeem gevoeliger kan worden, betekent dat ook dat het in de loop van de tijd weer andere ervaringen kan opdoen. Het helpt niet als je daar enorm je best voor gaat doen of als je denkt dat je je mindset moet veranderen. Het gaat om kleine, herhaalde ervaringen waarin je lichaam merkt dat het niet voortdurend op zijn hoede hoeft te zijn.
Herstel begint met begrijpen wat er speelt in je systeem, met leren milder te kijken naar je reacties en met stap voor stap weer vertrouwen opbouwen in wat je voelt en doet. Welke weg daarin passend is, verschilt per persoon.
Als je net hebt gehoord dat er bij jou sprake is van centrale sensitisatie, hoef je echt niet meteen alles te begrijpen of te veranderen. Laat het maar even landen. Je mag de tijd nemen om te ontdekken wat deze uitleg voor jou betekent, en wat een volgende stap zou kunnen zijn.
Veelgestelde vragen over centrale sensitisatie
Wat is centrale sensitisatie?
Centrale sensitisatie betekent dat het zenuwstelsel gevoeliger is geworden voor signalen uit het lichaam en de omgeving. Daardoor kunnen pijn, vermoeidheid en andere klachten sterker of langduriger worden ervaren.
Welke klachten passen bij centrale sensitisatie?
Klachten die regelmatig voorkomen zijn pijn, vermoeidheid, concentratieproblemen, duizeligheid, tintelingen en een verhoogde gevoeligheid voor licht, geluid, geur of aanraking. Ook hoofdpijn, darmklachten en een gevoel van voortdurende alertheid kunnen hierbij horen.
Kan centrale sensitisatie vermoeidheid veroorzaken?
Ja. Veel mensen met centrale sensitisatie ervaren naast pijn ook vermoeidheid, een laag energieniveau of een gevoel van uitputting. Het zenuwstelsel verwerkt voortdurend signalen en dat kan veel energie vragen.
Kan centrale sensitisatie duizeligheid geven?
Duizeligheid komt regelmatig voor bij centrale sensitisatie. Het zenuwstelsel verwerkt informatie uit het lichaam, evenwichtssysteem en de omgeving. Wanneer dat systeem gevoeliger is geworden, kunnen duizeligheidsklachten ontstaan of langer aanwezig blijven.
Is centrale sensitisatie hetzelfde als fibromyalgie?
Nee. Fibromyalgie is een naam voor een bepaald klachtenpatroon. Centrale sensitisatie is een proces waarbij het zenuwstelsel gevoeliger is geworden voor signalen uit het lichaam. Veel onderzoekers denken dat centrale sensitisatie een belangrijke rol speelt bij fibromyalgie, naast andere factoren die per persoon kunnen verschillen.
Is centrale sensitisatie gevaarlijk?
Centrale sensitisatie is op zichzelf geen gevaarlijke aandoening. De klachten kunnen wel ingrijpend en beperkend zijn. Het gaat om een verandering in de manier waarop het zenuwstelsel signalen verwerkt, niet om schade die steeds verder toeneemt.
Komt centrale sensitisatie vaker voor bij mensen die veel van zichzelf vragen?
Onderzoek laat zien dat mensen met centrale sensitisatie relatief vaak beschrijven dat ze gewend zijn door te zetten, verantwoordelijkheid te nemen en signalen van hun lichaam te negeren. Ook langdurige stress, ingrijpende gebeurtenissen of het voortdurend aanpassen aan anderen kunnen een rol spelen. Centrale sensitisatie ontstaat nooit door één oorzaak, maar deze factoren kunnen wel bijdragen aan een zenuwstelsel dat langdurig alert blijft.
Kun je herstellen van centrale sensitisatie?
Het zenuwstelsel blijft gedurende het leven veranderen en aanpassen. Veel mensen ervaren dat klachten kunnen afnemen wanneer het systeem minder gevoelig wordt en nieuwe ervaringen opdoet. De weg daarnaartoe verschilt per persoon.
Op deze site vind je veel informatie over de mindbody aanpak, een wetenschappelijk onderbouwde manier om te kijken naar centrale sensitisatie, chronische (pijn)klachten en SOLK. Neem de tijd om te lezen wat bij je past en wat herkenning geeft. Je kunt hier de brochure met extra uitleg en links downloaden en je hier inschrijven voor de nieuwsbrief MindBody InSight.