Binnen de mindbody-benadering weten we dat aanhoudende of chronische klachten je wereld kleiner maken en je leven op zijn kop kan zetten. Eerst probeer je door te gaan, daarna ga je zoeken. Je wilt weten wat er aan de hand is, wat je moet laten, wat je moet doen en wat je vooral niet moet doen. Onderzoeken geven zelden een duidelijke verklaring die past bij de ernst of duur van je klachten.
Er kan iets op een scan staan, zoals slijtage, een uitstulping of een verandering aan een tussenwervelschijf, terwijl artsen toch aangeven dat dit niet voldoende verklaart waarom je zoveel klachten hebt. Dat is lastig, want je voelt namelijk wel degelijk pijn, vermoeidheid, duizeligheid, hoofdpijn, benauwdheid, darmklachten, spanning of uitputting. Je lichaam doet iets wat je niet verzint en waar je ook niet zomaar mee kunt stoppen.
De mindbody-benadering kan hierin een verklaring bieden en perspectief op herstel geven. Klachten worden serieus genomen als lichamelijke ervaringen. Je voelt tenslotte wat je voelt. De vraag wordt alleen breder gesteld: wat maakt dat het lichaam deze signalen blijft produceren, ook wanneer er geen duidelijke actieve schade of ziekte wordt gevonden die alles verklaart?
Klachten zijn niet altijd gerelateerd aan schade
We zijn gewend om klachten te begrijpen als een soort mechanisch probleem. Er is iets mis, dus er is pijn. En andersom: er is pijn, dus is er iets mis. Bij acute problemen klopt dat beeld behoorlijk goed. Een gebroken pols, een ontstoken wond of een verse blessure geeft pijn en vraagt om bescherming. Bij aanhoudende klachten wordt dat beeld minder duidelijk.
In de mindbody-benadering laten pijnwetenschappers zoals Ronald Melzack en Lorimer Moseley zien dat pijn geen simpele afdruk is van wat er in weefsel gebeurt. Pijn is een beschermende ervaring die door het brein wordt opgebouwd op basis van informatie uit het lichaam, eerdere ervaringen, verwachting, context en inschatting van gevaar.
Dat kan complex klinken, maar je kent het principe in het dagelijks leven allang. Je kunt misselijk worden voor een spannend gesprek, hoofdpijn als je het te druk hebt. Je hart kan tekeergaan wanneer je schrikt, je krijgt buikkrampen voor een spannende presentatie. Je lichaam reageert dan op betekenis, herinnering en verwachting. Bij aanhoudende klachten kan datzelfde principe veel sterker aanwezig zijn. Het brein en zenuwstelsel kunnen bepaalde bewegingen, prikkels, plekken, momenten of gevoelens gaan zien als waarschuwing, waarna het lichaam echte klachten produceert.
‘Ja maar ik voel het echt’
Dat klopt, je klachten zijn ook echt. Juist daarom is deze uitleg belangrijk. De mindbody-benadering gaat er niet van uit dat klachten ingebeeld zijn. Het gaat er wel van uit dat echte lichamelijke reacties kunnen ontstaan vanuit beschermingsprocessen in het brein en zenuwstelsel. Dat is geen vaag psychologisch idee (wie gruwt niet van de uitdrukking ‘het zit tussen je oren’?), want het zenuwstelsel is onderdeel van je lichaam. Pijnnetwerken, stressreacties, spierspanning, hormonen, ademhaling, darmwerking en hartslag zijn allemaal lichamelijke processen.
Niemand noemt blozen nep omdat schaamte een rol speelt. Niemand noemt hoofdpijn of buikpijn ingebeeld omdat spanning een rol speelt. Bij aanhoudende klachten is het alleen lastiger te begrijpen, omdat de reactie langer blijft hangen en veel meer impact krijgt.
‘Ja maar bij mij begon het na een blessure’
Dat kan heel goed. Een mindbody-patroon begint lang niet altijd uit het niets. Een blessure, virusinfectie, operatie, periode van overbelasting, stressvolle gebeurtenis of heftige schrik kan het beginpunt zijn. Het lichaam heeft dan een duidelijke reden gehad om bescherming op te bouwen. Alleen kan die bescherming blijven doorlopen nadat het oorspronkelijke probleem niet meer de hele verklaring vormt.
Pain Reprocessing Therapy, bekend door het werk van Alan Gordon en verder onderzocht in onder meer de studie naar chronische rugpijn uit 2021, richt zich precies op dat punt: het brein leert opnieuw dat pijn niet automatisch gevaar betekent. Howard Schubiner werkt binnen de mindbody-benadering in dezelfde traditie met het idee dat lichamelijke klachten in stand kunnen blijven door aangeleerde beschermingspatronen, zeker wanneer medische oorzaken goed zijn onderzocht. Dat maakt de klacht niet minder lichamelijk. Het geeft juist een lichamelijke route om anders met de klacht te gaan werken.
‘Ja maar mijn scan liet iets zien’
Een scan kan belangrijke informatie geven. Binnen de mindbody-benadering wordt dat zeer serieus genomen. Ernstige aandoeningen moeten worden uitgesloten en alle klachten verdienen goed onderzoek. Alleen is een scan niet altijd een verklaring voor wat iemand voelt. Bij rugklachten is dat extra duidelijk. Slijtage, uitstulpingen en andere bevindingen komen veelvuldig voor bij mensen die daar geen pijn van hebben. Dat betekent dat een zichtbare verandering op een scan niet automatisch verklaart waarom iemand zoveel klachten heeft of waarom die klachten blijven bestaan.
De mindbody-benadering zegt daarom niet dat medische informatie weggewuifd kan worden. Integendeel. Maar het zegt ook dat we nauwkeuriger kunnen kijken: past wat er gevonden is echt bij het klachtenbeeld, de duur, de wisselingen en de gevoeligheid van het systeem.
‘Ja maar ik heb PEM’
PEM is een serieus en ingrijpend patroon waarbij het lichaam sterk kan reageren op inspanning, prikkels of belasting. Binnen de mindbody-benadering wordt dat serieus genomen en gezien als ‘tussen de oren’. Het is juist de vraag waarom een zenuwstelsel zo heftig blijft reageren op belasting, ook wanneer schade of ziekte niet voldoende verklaren waarom het systeem blijft vastlopen.
Juist bij PEM zie je hoe sterk een lichaam bescherming kan opbouwen en hoe voorzichtig, zorgvuldig en stap voor stap herstel benaderd moet worden.
De mindbody-benadering: het lichaam kan opnieuw leren
Een belangrijk uitgangspunt binnen de mindbody-benadering is het lerende vermogen van het zenuwstelsel. Een lichaam kan verbanden leggen en patronen versterken. Dat gebeurt bij vaardigheden, gewoontes, angstreacties en lichamelijke bescherming. Iemand die meerdere keren pijn krijgt bij bukken, kan al spanning opbouwen voordat de beweging begint.
Iemand die na inspanning een terugslag verwacht, kan al met verhoogde alertheid aan de activiteit beginnen. Iemand die voortdurend controleert of een klacht terugkomt, traint onbedoeld het systeem om signalen sneller op te merken. Met al die waarschuwingen die onbewust worden opgepikt, wordt het brein alerter, creëert het spanning en kan het pijn geven ter bescherming. Dat zijn geen bewuste processen, maar simpelweg logische aanpassingen van een systeem dat probeert te voorkomen dat je opnieuw in gevaar komt.
Herstel betekent bij de mindbody-benadering dat het lichaam nieuwe informatie nodig heeft. Kleine ervaringen waarin beweging, gevoel, rust, inspanning of emotie niet meteen als gevaar gelezen hoeven te worden. Dat gaat niet om stoer doorbuffelen of de strijd aangaan. Het vraagt een andere verhouding tot wat je voelt, met voldoende medische duidelijkheid, voorzichtigheid en herhaling.
Mindbody biedt een andere ingang
Voor iemand die nieuw is in deze manier van kijken, kan het idee van mindbody vreemd klinken. Zeker als je al lang hebt geleerd dat je lichaam kwetsbaar is, dat klachten betekenen dat je moet oppassen en dat elke sensatie een aanwijzing kan zijn dat er iets misgaat. Toch kan deze benadering juist rust brengen, omdat je klachten begrijpelijker worden. Je lichaam hoeft geen raadsel te blijven en je hoeft niet eindeloos te blijven zoeken naar schade die de hele puzzel verklaart.
De kern van de mindbody-benadering is wetenschappelijk verantwoord, zorgvuldig en eigenlijk vrij nuchter: wanneer artsen geen duidelijke actieve aandoening vinden die de klachten voldoende verklaart, kan het zinvol zijn om te kijken naar de rol van het brein en zenuwstelsel. En dat kan een ingang zijn naar herstel, wanneer je merkt dat je nieuwsgierig wordt naar deze manier van kijken.
Op deze site vind je veel informatie over de mindbody aanpak, een wetenschappelijk onderbouwde manier om te kijken naar centrale sensitisatie, chronische (pijn)klachten en SOLK. Neem de tijd om te lezen wat bij je past en wat herkenning geeft. Je kunt hier de brochure met extra uitleg en links downloaden en je hier inschrijven voor de nieuwsbrief MindBody InSight.