Bij pacing bij PEM (post exertionele malaise) gaat het om het doseren van activiteiten zodat het lichaam niet over de grens van zijn belastbaarheid heen gaat. Veel mensen met ME/CVS, long covid of andere klachten met PEM leren (vaak bij de ergotherapeut) hun dagen indelen op basis van energie, met vaste rustmomenten en een scherp oog voor signalen van vermoeidheid of terugval. Het voelt voor veel mensen als een noodzakelijke manier om terugval te voorkomen en het dagelijks leven enigszins hanteerbaar te houden.
Pacing is voor veel mensen met PEM een noodzakelijke vorm van zelfbescherming geworden. Wie een paar keer een zware terugslag heeft meegemaakt, gaat vanzelf alerter leven. De vragen poppen voortdurend op: kan ik dit wel doen, wordt het niet te veel, wat gebeurt er morgen of over twee dagen, wanneer betaal ik de rekening?
Die alertheid is goed te begrijpen, want PEM kan behoorlijk ontwrichtend zijn en angst oproepen. De verslechtering komt vaak pas uren of zelfs dagen na een activiteit en kan veel langer aanhouden dan (logischerwijs) verwacht. Daardoor wordt het lastig om precies te zien wat nu eigenlijk de oorzaak was. Een ogenschijnlijk kleine inspanning kan een flinke terugval geven. Vanuit dat perspectief voelt pacing als een manier om toch wat grip te houden op een leven dat hartstikke onvoorspelbaar is geworden.
Wat pacing kan betekenen voor stabiliteit
Het doseren van belasting – wat pacing is – kan echt helpen. Een ritme van activiteit en rust voorkomt dat het lichaam telkens opnieuw over de grens gaat. Het zenuwstelsel krijgt daardoor een rustiger en voorspelbaarder patroon, met minder grote pieken in belasting. Dat kan ruimte geven voor herstel.
De paradox van pacing bij PEM
Tegelijk zit hier een paradox. Pacing bij PEM vraagt voortdurend opletten: hoe voelt mijn lichaam, hoeveel energie is er vandaag, wat kan nog wel en wat niet? Voor een zenuwstelsel dat al sterk op bescherming (en dus alertheid) staat, verhoogt dat de interne spanningsboog. Elk signaal uit het lichaam wordt belangrijk. Vermoeidheid, spanning of een lichte toename van klachten worden nauwkeurig gevolgd en bepalen wat iemand daarna nog durft te doen.
Zo wordt ook meteen duidelijk hoe PEM werkt. Het alarmsysteem van het lichaam reageert op gewone of lichte belasting alsof er gevaar dreigt. Inspanning wordt door het zenuwstelsel gezien als iets dat moet worden afgeremd. Wanneer het dagelijks leven daarna vooral wordt ingericht rond vermijden en begrenzen, blijft het zenuwstelsel dezelfde les krijgen: activiteit is iets waar je voor moet oppassen.
De crux wordt dan duidelijk: pacing beschermt tegen terugval, maar kan tegelijk het alarmsysteem blijven voeden dat activiteit gevaarlijk is.
Pacing als eerste stap in herstel
Dat betekent niet dat pacing bj PEM verkeerd is. In veel situaties vormt het een belangrijke eerste stap. Een lichaam dat telkens in zware terugval belandt, heeft weinig ruimte om nieuwe ervaringen op te doen. Structuur en begrenzing kunnen dan juist rust en stabiliteit brengen.
De plek van pacing bij PEM in een langer herstelproces
Binnen een langer herstelproces moet pacing een andere plek krijgen. Het blijft zinvol om activiteiten goed te doseren, maar er kan tegelijk ruimte ontstaan om weer wat meer te doen. Het lichaam kan gaandeweg merken dat bewegen of iets ondernemen niet automatisch tot een terugslag leidt. Activiteit hoeft dan niet meer meteen als gevaar te voelen.
Ook de aandacht verandert in de loop van herstel. In het begin gaat veel energie naar controleren en begrenzen. Later komt er weer ruimte om dingen gewoon te doen en te ervaren. Een wandeling is weer een wandeling. Een gesprek is contact. Een taak hoort weer bij het gewone leven.
Nieuwe ervaringen opdoen
Herstel bij PEM vraagt daarom om meer dan alleen goed met energie omgaan. Het zenuwstelsel moet ook opnieuw ervaren dat activiteit niet automatisch tot problemen leidt. Het alarmsysteem hoeft niet voortdurend op scherp te staan.
Pacing kan in dat proces zinvol zijn, maar dan wel als hulpmiddel en niet als permanente leefregel. Het kan in de eerste fase rust en stabiliteit brengen. Vanuit die basis kan het lichaam stapsgewijs weer wennen aan activiteit, zodat bewegen en deelnemen aan het dagelijks leven langzaam weer vanzelfsprekend worden.
Op deze site vind je veel informatie over de mindbody aanpak, een wetenschappelijk onderbouwde manier om te kijken naar centrale sensitisatie, chronische (pijn)klachten en SOLK. Neem de tijd om te lezen wat bij je past en wat herkenning geeft. Je kunt hier de brochure met extra uitleg en links downloaden en je hier inschrijven voor de nieuwsbrief MindBody InSight.