Tijdens de coronapandemie kwam er een bijzonder fenomeen op. In verschillende landen meldden zich ineens grote groepen jongeren met hevige tic-achtige klachten. In talloze bewegingsstoornisklinieken wereldwijd steeg het aantal functionele tic-gevallen van enkele procenten tot 20–35% van de tic-referenties, grofweg een tienvoudige toename. Het waren niet de klassieke Tourette die artsen kennen, maar een plotselinge en heftige variant. Bewegingen, uitroepen, soms complete zinnen — vaak identiek aan wat ze eerder op TikTok hadden gezien. Het leek alsof de klachten zich via schermen verspreidden..
Wat was er aan de hand en wat zegt dit over hoe ons brein werkt? En ook: wat vertelt dit verhaal ons over chronische (pijn)klachten?
Een golf van tics
Tourette ontstaat meestal al op jonge leeftijd, vooral bij jongens en begint vaak met kleine, eenvoudige tics. Deze nieuwe klachten zagen er heel anders uit:
- De start was explosief, soms van de ene op de andere dag
- De tics waren complex, luidruchtig en vaak pijnlijk
- Het trof vooral meisjes in hun tienerjaren
- Er speelde vaak stress of angst mee
Artsen spraken daarom van een functionele tic-stoornis. Niet omdat de jongeren zich aanstelden, maar omdat er geen schade in de hersenen te vinden was. Het brein had via TikTok een patroon gezien en aangeleerd dat het bleef herhalen — zonder dat iemand dit bewust deed of wilde.
Wat dit laat zien over ons brein
De TikTok-tics maken iets zichtbaar wat vaak verborgen blijft: hoe snel en krachtig ons brein patronen kan oppikken. Net zoals je een liedje in je hoofd kunt hebben dat maar niet stopt, zo kan het zenuwstelsel bewegingen of geluiden vastzetten.
Dit mechanisme is precies wat we zien bij neuroplastische pijn:
- Klachten worden écht gevoeld, ook al is er geen lichamelijke oorzaak
- Pijn kan (blijven) bestaan terwijl het lichaam niet beschadigd is
- Het brein voorspelt gevaar en zet de waarschuwingslampjes aan (= klachten geven)
Of het nu tics, pijn of vermoeidheid is: steeds gaat het om een zenuwstelsel dat te scherp staat afgesteld en signalen blijft afgeven.
Herkenning voor wie met chronische (pijn)klachten leeft
Voor veel mensen met chronische (pijn)klachten klinkt dit verhaal pijnlijk bekend. Ook zij horen na talloze onderzoeken: ‘we kunnen niets vinden’. Maar de klachten zijn er wél. Met vaak een enorme weerslag op het levensgeluk.
De parallellen met de TikTok-tics zijn duidelijk:
- Sociale invloeden versterken de klachten: bij jongeren via filmpjes, bij pijnpatiënten via adviezen als ‘doe maar rustig aan, anders maak je het erger’ (hoe dat zit, lees je hier).
- Inzicht geeft ruimte: jongeren verbeterden zodra ze begrepen dat hun klachten niet gevaarlijk waren; hetzelfde gebeurt wanneer iemand met pijn leert dat er geen schade is
- Het brein is trainbaar: net zoals tics konden uitdoven, kan ook pijn verminderen wanneer het alarmsysteem opnieuw leert vertrouwen
Een hoopvolle boodschap
Op het eerste gezicht lijkt de golf van TikTok-tics misschien een vreemde ‘hype’. Maar kijk je beter, dan zie je een krachtig voorbeeld van hoe ons zenuwstelsel werkt. Het brein kan klachten leren, soms razendsnel. Maar dat betekent ook dat het klachten kan afleren.
Voor iedereen die worstelt met chronische (pijn)klachten is dat een bemoedigend perspectief. Jouw klachten zijn echt, maar ze vertellen niet dat je lichaam stuk is. Ze laten zien dat je zenuwstelsel overgevoelig is geworden. En dat kan veranderen.
Conclusie
De jongeren met TikTok-tics hebben onbedoeld iets belangrijks zichtbaar gemaakt: hoe flexibel en tegelijk kwetsbaar ons brein is. Hun klachten ontstonden zonder schade, maar waren daarom niet minder echt. Precies dat geldt ook voor neuroplastische pijn. Het mechanisme is hetzelfde en de boodschap ook: wat is aangeleerd, kan worden afgeleerd. Daar ligt de weg naar herstel.