Chronische (pijn)klachten ontstaan zelden plotseling. Meestal groeien ze geleidelijk, bijna ongemerkt, terwijl je ondertussen gewoon doorgaat met je leven. Je lichaam past zich aan, je zenuwstelsel blijft op standje ‘alert’ en spanning krijgt steeds minder gelegenheid om weg te zakken. Wat je met je verstand vergeefs probeert te begrijpen, heeft voor je lichaam vaak al een lange voorgeschiedenis.
Spanning stapelt zich op
In veel levens stapelen spanningen zich op. Niet per se door één ingrijpende gebeurtenis, maar door langdurige belasting die geen duidelijke uitweg vindt. Bijvoorbeeld door werk waarin je verantwoordelijkheid groot is en je herstelmomenten schaars zijn. Of door relaties waarin je je moet inhouden, aanpassen of voortdurend beschikbaar moet zijn. Of door periodes van verlies, onzekerheid of zorg, waarbij er weinig ruimte is voor je emoties omdat het leven doordendert. Ook ervaringen van niet gezien worden, het gevoel er alleen voor te staan of steeds sterk te moeten blijven, laten hun sporen na in je zenuwstelsel.
Die belasting wordt extra zwaar wanneer spanning niet alleen van buiten komt, maar ook van binnenuit wordt versterkt. Sommige mensen dragen een groot verantwoordelijkheidsgevoel met zich mee. Ze voelen haarfijn aan wat anderen nodig hebben en zetten zichzelf gemakkelijk op de tweede plaats. Grenzen worden pas opgemerkt wanneer ze al lang zijn overschreden. En ook al wil je het niet, het lichaam leert ondertussen dat ‘doorgaan’ de norm is.
Hoge eisen aan jezelf
Ook hoge eisen aan jezelf kunnen je systeem langdurig activeren. De lat ligt hoog, fouten voelen bedreigend en rust wordt pas toegestaan als alles af is. Emoties worden als lastig of ongewenst ervaren, ‘inslikken en dóór’ wordt een automatisme. En de spanning die er niet uit mag, houdt het lichaam vast.
Je brein wordt steeds alerter
Bij dat alles kan een verhoogde alertheid ontstaan voor signalen van gevaar, zowel lichamelijk als mentaal. Sensaties worden door je brein nauwlettend gevolgd, gedachten schieten vooruit (predictive processing) en je brein probeert grip te houden op onzekerheid. Die voortdurende waakzaamheid kost energie en houdt je zenuwstelsel actief, ook wanneer er geen direct gevaar is. En zo ontstaat langzaam een patroon waarin je brein steeds sneller dreiging verwacht. Pijn of vermoeidheid raakt vertrouwd, omdat je systeem heeft geleerd alert te blijven. Dat leerproces is logisch en hartstikke menselijk, het vertelt iets over hoe je je hebt aangepast in je leven.
Veiligheid biedt hoop
Het hoopvolle is dat wat geleerd is, ook weer kan veranderen. Wanneer je je brein leert dat er er ruimte kan ontstaan om veiligheid te ervaren, grenzen te voelen en emoties toe te laten, krijgt je zenuwstelsel nieuwe informatie. Dat proces vraagt tijd en aandacht, maar het opent de weg naar herstel, stap voor stap, van binnenuit.