Als je te maken hebt met chronische pijn of andere chronische klachten, dan is de kans groot dat je al allerlei opmerkingen voorbij hebt horen komen. Van ‘je moet er maar mee leren leven’, ‘je bent wel erg veel met je gezondheid bezig, hè?’ tot ‘het zit bij toch echt tussen je oren’. En ergens daartussenin hoor je steeds vaker de term neuroplasticiteit. Pijn zou ‘in je brein’ ontstaan, en dus ook via het brein weer kunnen verdwijnen.
Dat klinkt hoopvol — maar ook verwarrend. Want wat betekent neuroplasticiteit precies? En klopt het beeld dat je je klachten ‘weg kunt denken’? Spoiler: nee. Zo werkt het niet.
De (pijn)klacht is echt
Laat ik beginnen bij de basis: de pijn of andere klacht (zoals vermoeidheid) is écht. Ook als er geen schade of ontsteking (meer) zichtbaar is in je lichaam, kunnen (pijn)klachten nog steeds hevig, ontwrichtend en slopend zijn. En nee, je verzint ze niet en je stelt je ook niet aan. Je zenuwstelsel doet precies waarvoor het ontworpen is: het geeft een alarmsignaal af als er dreiging wordt waargenomen.
Alleen kan dat alarmsysteem ontregeld raken. Door langdurige stress, ingrijpende gebeurtenissen, jaren van klachten of overtuigingen over je lichaam. Het brein gaat als het ware steeds overgevoeliger reageren. (Lees er hier meer over.) En dat is waar neuroplasticiteit een rol speelt: het vermogen van je brein om te veranderen — in positieve én negatieve zin.
Neuroplasticiteit: geen mindset, maar een leerproces
Er is een hardnekkig misverstand dat mindbodywerk draait om ‘mindset’, ‘denken dat het goed komt’ of ‘positief denken’. Maar dat is niet wat er werkelijk gebeurt in een herstelproces. Werken met neuroplasticiteit betekent niet dat je de pijn wegdenkt. Het betekent dat je het brein helpt om nieuwe, veilige voorspellingen te maken. En dat is geen mentaal kunstje, maar een diepgaand leerproces.
Daarin gaat het om:
- Het begrijpen waar je klachten vandaan komen (zonder schuld of schaamte)
- Het opmerken van automatische reacties van angst, controle of vermijding
- Het ervaren van veiligheid in je lichaam, stap voor stap
- Het doorvoelen van emoties die je lang hebt weggestopt (en die je brein associeert met gevaar)
- Het doorbreken van patronen die ooit helpend waren, maar nu niet meer
Dat is dus geen simpele mindsetverandering. Het is het hertrainen van een overgevoelig systeem. Zoals je een spier opnieuw leert gebruiken na een blessure, zo leer je het zenuwstelsel dat het weer veilig is.
De taal die we gebruiken, doet ertoe
Zodra iemand zegt: “je kunt je klachten ook gewoon wegdenken”, gebeurt er iets gevaarlijks. De ernst van jouw ervaring wordt gebagatelliseerd. En je krijgt (impliciet) te horen dat het je eigen schuld is als het niet lukt. Terwijl juist mensen met mindbody-gerelateerde klachten vaak al jarenlang zoeken, twijfelen aan zichzelf en zich machteloos voelen. Zo’n achteloze opmerking kan de klachten juist doen verergeren.
Goede begeleiding in mindbodywerk is precies het tegenovergestelde. Het begint bij erkenning, bij helderheid. En bij het langzaam opbouwen van vertrouwen — in je lichaam én in jezelf.
Mindbodywerk vraagt zorgvuldigheid
Of je nu werkt met Pain Reprocessing Therapy (PRT), Emotional Awareness and Expression Therapy (EAET) of een andere vorm van mindbody-therapie waarin neuroplasticiteit centraal staat: het vraagt om nuance. En om taal die recht doet aan de complexiteit van deze processen. (Lees hier meer over hoe taal je herstelproces kan versnellen)
Want ja: het brein kan pijn aanleren. En gelukkig ook weer afleren. Maar dat doe je niet door je best te doen om er anders over te denken. Dat doe je door je lichaam te leren dat het veilig is. Wil je daar meer over weten? Vraag dan een vrijblijvend en gratis kennismakingsgesprek aan.