Chronische (pijn)klachten hebben de neiging om je dag over te nemen. Ze verschijnen zonder aankondiging. Jouw reflex is vaak simpel en logisch: dit moet weg, hier moet ik van af. Je gedachten kunnen direct met je op de loop gaan: ‘oh nee, dit komt me echt niet uit, hoe moet het met x, y of z als ik vandaag moet afhaken?’
Pijn, vermoeidheid en emoties (zoals angst of frustratie) roepen een vaste reactie op in je zenuwstelsel. Maar wanneer jij terugschrikt of het wegduwt, registreert je systeem dat als bevestiging dat er iets gevaarlijks speelt. Hierdoor verhoogt de spanning in je systeem zich en intensiveren de klachten. Het is eigenlijk vrij simpel hoe het werkt.
Erbij blijven
Goed, niet-willen werkt dus averecht. Is er dan een soort gouden bezwering? Helaas niet. Maar wat je wél kunt doen en wat bij veel van mijn cliënten werkt (soms na flink oefenen): erbij blijven. Het kan anders gaan werken wanneer je stilstaat bij wat je voelt. Gewoon een moment van rustige, nieuwsgierige aanwezigheid. Een sensatie meldt zich en jij merkt dat op, dat is alles. Je voelt wat er te voelen valt: er is druk, je hartslag die versnelt, een plek in je lichaam waar je spanning voelt of pijn die zich aandient. En je blijft erbij. Taal speelt hierbij een belangrijke rol: wat je voelt, noem je (in jezelf) een sensatie. Immers, wat er gebeurt in je lichaam is een sensatie en die wordt door je brein geïnterpreteerd als gevaarlijk, waardoor hij pijn of ander klachten genereert. Jij blijft bij de sensatie, zonder vooruit te lopen op wat dit mogelijk betekent en zonder ingrijpen.
Wat je kunt zeggen is: ‘ok, je bent er, ik vind je niet leuk, maar ik kan je wel verdragen. Je hoeft niet weg’.
Deze manier van reageren op je chronische (pijn)klachten is essentieel en nee, je hoeft niet enthousiast te doen over wat je voelt. Erbij blijven is genoeg. Het brein leest deze houding als een signaal dat het alarm lager kan worden afgesteld, waardoor er kalmering optreedt en de klachten kunnen afnemen. Dat gebeurt niet instant, je zenuwstelsel zal het in eerste instantie niet vertrouwen. Maar door het te blijven doen, kan er iets verschuiven.
Het brein leert
Chronische (pijn)klachten zijn sterk verbonden met hoe het zenuwstelsel informatie inschat. Wanneer jij steeds reageert vanuit spanning en urgentie, bevestigt dat de oude interpretatie dat er gevaar dreigt. Wanneer je even blijft bij wat je voelt, ontstaat een ander soort input. Het brein leert dat de sensatie onaangenaam is en dat jij tegelijkertijd stabiel blijft. Het noteert dat dit dus kennelijk kan samengaan.
Rustig ademen helpt hierbij, omdat je ademhaling directe invloed heeft op de alarmcircuits in je lichaam. Een tragere uitademing geeft een moment waarin je de spanning even loslaat. Je brein registreert dat en leert op deze manier dat het iets moeilijks kan voelen terwijl je ademhaling rustig blijft en spanning zelfs kan afnemen.
De kern van dit proces is dat je zenuwstelsel merkt dat jij je niet terugtrekt en niet tegenduwt, dat er dus geen gevaar is. En dat verandert de manier waarop signalen (sensaties) worden geïnterpreteerd. De intensiteit kan afnemen omdat de verwachting verandert. En als dat maar vaak genoeg herhaald wordt, gaat je brein het geloven.
Je hoeft het zelf niet te geloven
Dit proces is niet makkelijk. Vooral omdat je het zelf vaak helemaal niet kunt geloven. Maar het bijzondere is dat dat voor je brein niet veel uitmaakt. Je brein heeft namelijk niet zoveel met de waarheid, het is een voorspellingsmachine en reageert op wat het denkt te weten. Mocht je dat een raar verhaal vinden, kijk dan even op deze pagina naar het filmpje ‘rubber arm experiment’.
Warmte
Warmte in je tone of voice speelt een subtiele rol. Een korte zin richting jezelf zoals: ‘dit is lastig en ik ben er nog steeds’ helpt. Een rustige instemming met wat zich aandient, verlaagt de interne druk. Je lichaam reageert namelijk sterk op de manier waarop jij aanwezig bent, hoe jij je klachten benadert.
Kleine veranderingen, groot verschil
Bij chronische (pijn)klachten draait er veel om dit soort microbewegingen. Je onderbreekt de automatische neiging om te vechten. Je geeft de sensatie even ruimte zonder interpretatie. Je ademt, je blijft erbij en zegt dat het niet weg hoeft, dat het mag blijven. Daardoor ontstaat er een andere relatie met wat je voelt en kan er iets verschuiven.
Over tijd ontstaat dan meer adem en ruimte in je systeem. De pijn is er misschien nog, maar de vorm verandert. De scherpe rand wordt bijvoorbeeld zachter. De sensatie wordt iets dat je rustig kunt waarnemen zonder dat alles zich samenbalt tot verzet. Het zenuwstelsel leert dat ongemak helemaal niet zo urgent is.
Geef het even tijd
Dat leren gebeurt langzaam maar zeker. Er komen waarschijnlijk geen ‘doorbraakervaringen!’ of spectaculaire inzichten. Het gaat om het opbouwen van een andere ervaring, stap voor stap. Ook al is het gek, probeer het maar eens. En hou het een tijdje vol.