Klachten die blijven
Wanneer klachten niet meer logisch voelen
Veel mensen met aanhoudende klachten hebben al een traject achter de rug. Er zijn onderzoeken gedaan, behandelingen geprobeerd en adviezen opgevolgd. Soms hielp iets tijdelijk, soms veranderde er maar weinig. Dat kan flink verwarrend zijn, zeker wanneer er geen duidelijke verklaring gevonden wordt en het lichaam toch signalen blijft geven.
Op deze pagina lees je waarom klachten kunnen blijven bestaan en welke rol de samenwerking tussen lichaam en brein daarin speelt. Hoe kan iets zó aanwezig en tegelijk moeilijk aantoonbaar zijn? Wat gebeurt er in het lichaam wanneer klachten blijven bestaan? Om dat te begrijpen, is het nodig om te kijken naar hoe klachten überhaupt tot stand komen.
Hoe pijn en andere signalen worden ervaren
In het lichaam zitten overal sensoren die veranderingen registreren, zoals druk, rek, temperatuur of chemische processen. Deze sensoren sturen informatie via zenuwen naar het ruggenmerg en vervolgens naar het brein. Daar wordt die informatie verwerkt en geïnterpreteerd.
Het brein beoordeelt voortdurend wat signalen betekenen. Zijn ze veilig, neutraal of vragen ze om bescherming? Op basis van die beoordeling ontstaat een ervaring, zoals pijn, spanning, misselijkheid of vermoeidheid. Dat proces verloopt automatisch en dus onbewust. Je merkt alleen iets van de uitkomst.
Deze manier van werken van je brein is fijn, want het is er om je te helpen. Het beschermt je bij verwonding of ziekte en zorgt dat je je grenzen voelt en je vaak dwingt tot rust. Tegelijk laat dit zien dat klachten niet alleen afhangen van wat er in weefsels gebeurt, maar ook van hoe het systeem (je zenuwstelsel, waar je brein onderdeel van is) de signalen interpreteert.
Centrale sensitisatie
Na een blessure, ziekte of belastende periode blijft het zenuwstelsel meestal nog een tijdje meer alert dan gebruikelijk. Het systeem houdt zo extra goed in de gaten of er nog gevaar dreigt. Meestal zakt die verhoogde waakzaamheid weer. Maar soms blijft het systeem in die alerte stand staan en ontstaan aanhoudende klachten.
Door het nu gevoelige zenuwstelsel kunnen signalen die voorheen als onschuldig werden ervaren, zomaar intenser aanvoelen. Het lichaam reageert sneller met pijn, spanning of vermoeidheid. Dat gebeurt niet bewust en niet met opzet. Het is een automatische reactie van een systeem dat bescherming belangrijk heeft leren vinden. Dit heet in medische termen ‘centrale sensitisatie’.
Zo kunnen klachten zonder duidelijke oorzaak blijven bestaan, ook wanneer weefsels hersteld zijn of wanneer er geen afwijkingen zichtbaar zijn. Het systeem is dan niet stilgevallen, maar juist actief gebleven. Dit sluit aan bij wat internationaal het mindbody-syndroom wordt genoemd.
Veel voorkomende vormen van aanhoudende klachten
Het hierboven beschreven mechanisme zie je terug bij uiteenlopende klachten zonder duidelijke oorzaak, zoals aanhoudende rug-, nek- of hoofdpijn, vermoeidheid, buikklachten, duizeligheid of andere lichamelijke signalen die moeilijk te plaatsen zijn. De namen die eraan hangen zijn bijvoorbeeld: ME/CVS, long-covid, chronische whiplash, migraine en spanningshoofdpijn. De terms die artsen vaak gebruiken is centrale sensitisatie of mindbody syndroom.
Daarnaast kun je een duidelijke aandoening hebben, maar ook voelen dat de hoeveelheid pijn die je hebt, niet in relatie staat tot de aandoening. Of je hebt een aandoening en er ‘vreemde’ klachten bijgekregen, die eigenlijk geen verband houden met de oorspronkelijke aandoening.
Het komt erop neer dat de vorm verschilt, maar het onderliggende principe van een gevoelig geworden systeem is gelijk. Dat kan helpen om klachten in een breder kader te zien. De puzzel met als zijn losse stukjes laat zich zien als uitingen van een systeem dat sterk reageert.
Ruimte voor verandering
Het zenuwstelsel en het brein blijven hun hele leven veranderlijk. We noemen dat neuroplasticiteit. Dat betekent dat ook gevoeligheid niet vastligt. Inzicht in hoe klachten in stand kunnen blijven, geeft meestal al een andere kijk op wat er in het lichaam gebeurt. Vanuit dat begrip kan het systeem nieuwe ervaringen opdoen, waardoor reacties geleidelijk kunnen verschuiven.
Begrijpen wat er speelt, is voor veel mensen een eerste stap naar meer rust in hoe ze hun klachten beleven. Daarna kan er gekeken worden of begeleiding passend is.
Je systeem reageert
Sommige klachten gedragen zich op een manier die wijst op een gevoelig geworden systeem. Ze wisselen in intensiteit, verplaatsen zich soms, worden sterker in bepaalde situaties of nemen af wanneer je afgeleid bent of je veilig voelt. Dat patroon zegt iets over hoe het zenuwstelsel signalen verwerkt.
Klachten die sterk samenhangen met context, spanning, vermoeidheid of emoties laten zien dat het systeem reageert op meer dan alleen lokale prikkels. Dat maakt ze niet minder echt. Het laat zien dat het systeem flexibel is en dat reacties kunnen verschuiven.
Veel mensen herkennen achteraf dat klachten niet altijd hetzelfde blijven. Goede en mindere dagen wisselen elkaar af. Dat wijst op een dynamisch proces in plaats van een vaststaand probleem
Daarnaast ontwikkelt ieder menscin de loop van het leven manieren om met situaties om te gaan. Sommige mensen zijn gewend om veel verantwoordelijkheid te dragen, zichzelf aan te passen of lang door te gaan. Anderen houden gevoelens eerder binnen of zijn alert op wat er van hen verwacht wordt.
Dit soort patronen – die vaak vroeg in het leven zijn ontstaan – kunnen er voor zorgen dat het systeem weinig herstelmomenten kent. Het zenuwstelsel blijft dan gemakkelijk actief.
Dat betekent niet dat er iets mis met je is of met wie je bent geworden. Het laat wél zien hoe nauw gedrag, spanning en lichamelijke reacties met elkaar verbonden zijn. Door hier zicht op te krijgen, wordt duidelijker waarom het systeem zo hard werkt en waar ruimte kan ontstaan voor verandering.
Herken je dit?
Mensen met aanhoudende klachten vragen zich vaak af hoe hun klachten zo hardnekkig kunnen zijn. Onderstaande punten gaan over hoe het lichaam en het systeem kunnen reageren. Misschien herken je er iets van.
Lees ze rustig door en kijk wat op jou van toepassing is
Je klachtenpatroon
- De intensiteit van je klachten wisselt, soms zonder duidelijke aanleiding
- Klachten worden sterker bij spanning, druk of vermoeidheid
- Op dagen dat je afgeleid bent of je goed voelt, merk je soms minder klachten
- Klachten kunnen zich in de loop van de tijd veranderen of verplaatsen
- Onderzoeken laten weinig afwijkingen zien, terwijl je klachten duidelijk aanwezig zijn
Je lichamelijke reacties
- Je lichaam voelt vaak gespannen of alert
- Ontspannen lukt, maar je systeem lijkt snel weer ‘aan’ te gaan
- Je schrikt makkelijk van lichamelijke sensaties
- Vermoeidheid voelt niet alleen fysiek, maar ook als ‘op’ zijn van binnen
Omgaan met situaties
- Je bent gewend verantwoordelijkheid te dragen, mensen rekenen op jou
- Je zet makkelijk door, ook als je eigenlijk moe bent
- Je vindt het lastig om grenzen te voelen of aan te geven
- Je bent gevoelig voor verwachtingen van anderen en doet je best eraan te voldoen
- Je houdt spanning of emoties eerder bij jezelf
Gedachten en controle
- Je piekert veel over je klachten of bent er veel mee bezig
- Je probeert telkens te begrijpen wat er mis kan zijn
- Als je klachten opvlammen, wil je oorzaak daarvan weten
- Je wilt graag controle houden over je lichaam
- Onzekerheid over je klachten geeft extra onrust
Hoe zit het bij jou?
Als je jezelf in meerdere punten herkent, zegt dat iets over hoe jouw systeem mogelijk reageert op belasting en spanning. Het laat zien dat lichaam, brein en levenspatronen met elkaar verweven zijn. Dat betekent niet dat klachten ingebeeld zijn. Het laat zien dat het systeem sterk reageert en dat reacties kunnen verschuiven. Herkenning is vaak een eerste stap in het begrijpen van wat er gebeurt.
Verdere stappen
Misschien heeft het je al geholpen dat je hebt kunnen lezen dat je klachten passen binnen een groter geheel van lichamelijke reacties en persoonlijke patronen. Een geheel dat gedeeld wordt door veel chronische pijnpatiënten. Het kan geruststelling geven dat het wordt ondersteund door de wetenschap achter de mindbody visie op chronische klachten. Dat alles kan al wat ruimte geven om met meer mildheid naar jezelf en je lichaam te kijken.
Vanuit dat begrip voor jezelf kun je gaan onderzoeken wat jouw systeem helpt om zich veiliger te voelen en minder hard te hoeven werken. Dat zit vaak in kleine verschuivingen: anders omgaan met signalen, beter afwisselen tussen belasting en herstel en luisteren naar wat je lichaam aangeeft. Op de blogpagina vind je veel blogs die je daarbij verder kunnen informeren en op weg helpen.
Sommige mensen vinden het prettig om persoonlijke begeleiding te krijgen, anderen zetten eerst zelf stappen met wat ze hebben herkend. Beide is goed. Het belangrijkste is dat je niet alleen hoeft te zoeken naar wat er mis is, maar mag gaan ontdekken hoe jouw systeem werkt en wat het nodig heeft.
Mocht je meer informatie nodig hebben, dan kun je de brochure downloaden. Daarin staan aan het eind nog veel bronnen genoemd, zoals boeken en podcasts. Daar kun je soms al een eind mee op weg geholpen zijn. Je kunt je opgeven voor de nieuwsbrief MindBody InSight, dat je op de hoogte houdt van de laatste ontwikkelingen.
